Zelfreflectie. De vraag die alles verandert: Klopt het wat ik denk?”
Over stress, ademhaling en een lichaam dat nooit echt uit staat
Ademcoaching & coaching in Zutphen
''één simpele vraag die je hele binnenwereld kan openbreken''
Zelfreflectie klinkt vaak als iets wat je erbij doet.
Alsof het een soort luxe is voor mensen die veel tijd hebben, een dagboek bijhouden en netjes elke avond evalueren hoe ze zich voelen. Terwijl het in de praktijk juist één van de meest nuchtere, praktische dingen is die je kunt trainen als je merkt dat je leven soms wordt gestuurd door automatische gedachten waar je nooit echt naar kijkt.
Want dat is wat er vaak gebeurt: er komt een gedachte op, je gelooft ’m, en voordat je het doorhebt leef je ernaar. Niet omdat je dom bent. Niet omdat je zwak bent. Maar omdat je brein gemaakt is om te werken met snelle conclusies. En als je een conclusie eenmaal vaak genoeg herhaalt, gaat hij voelen als “de waarheid”.
En precies daar begint zelfreflectie voor mij. Niet bij eindeloos graven, niet bij jezelf analyseren tot je er moe van wordt, maar bij één simpele vraag die je hele binnenwereld kan openbreken: Klopt het eigenlijk wel wat ik denk?
Niet: wat denk ik?
Maar: is het waar?
En als het niet waar is: waarom leef ik er dan nog steeds naar?
“Ik kan het niet” is vaak niet waar
Eén van de meest herkenbare plekken waar dit zichtbaar wordt, is taal. Want taal is vaak gewoon je binnenwereld hardop.
Hoe vaak zeg je (tegen jezelf of tegen iemand anders):
“Dat kan ik niet.”
“Daar ben ik niet zo goed in.”
“Dat is niks voor mij.”
En als je eerlijk bent… is dat dan echt zo?
Of bedoel je eigenlijk: ik durf het niet?
Of: ik wil het niet (maar ik vind het spannend om dat toe te geven)?
Of: ik ben bang dat ik afga?
Dat klinkt misschien als een klein verschil. Maar het is gigantisch, want “ik kan het niet” zet de deur dicht. Punt. Klaar. Identiteit. Einde gesprek.
Terwijl “ik durf het niet” ineens iets heel anders is. Dan gaat het niet over kunnen, maar over spanning. Over angst. Over veiligheid. Over wat je denkt dat er gebeurt als je zichtbaar wordt.
En dat is meteen waarom deze aflevering niet alleen over zelfreflectie gaat, maar ook over vrijheid. Niet de vrijheid van “alles kunnen”, maar de vrijheid van niet automatisch geloven wat er in je hoofd verschijnt.
Doe jij eigenlijk wat je zegt?
Zelfreflectie gaat niet alleen over wat je hardop zegt. Het gaat vooral over de plek waar je jezelf het makkelijkst voor de gek houdt: je eigen hoofd.
En daarom stel ik in deze aflevering een vraag die soms net even schuurt: Laat jij eigenlijk zien wat je uitdraagt?
Dat klinkt groot, maar het zit vaak in kleine dingen. Je hoeft daar geen spirituele leider voor te zijn of een perfecte ouder of een heilige. Het gaat niet over goed of fout. Het gaat over congruentie.
Je zegt tegen je kind: “Niet aan tafel met je telefoon.”
Maar je eigen schermtijd is door het plafond.
Je zegt tegen je team: “Als er iets speelt, kom vooral naar me toe.”
Maar je deelt zelf nooit iets, zelfs niet als je overloopt.
Je vindt dat rust belangrijk is.
Maar je vindt jezelf lui als je op de bank ligt.
En ik zeg dat niet om je schuldgevoel te geven. Integendeel: dit is juist waar de ruimte zit. Want als je ziet waar het schuurt tussen wat je zegt en wat je doet, zie je ineens ook waar je jezelf iets wijsmaakt. En dat is vaak het begin van verandering. Niet omdat je moet, maar omdat je helder wordt.
Mijn favoriete zelfreflectiemoment (omdat het pijnlijk én komisch was)
Ik werd door mijn oude werkgever Shell gevraagd om een training te geven… over zelfreflectie.
Ik was enthousiast. Ik dacht: dit is mijn onderwerp, ik klets dit uur vol, komt goed. Maar toen kwam het stemmetje. Dat bekende ego-stemmetje dat zegt: “Er moet structuur in. Het moet goed. Het moet kloppen. Je moet het goed doen.”
Dus ik ging alles uitschrijven. Heel netjes. Heel logisch. En ik voelde al: dit gaat ’m niet worden. Het zit niet lekker in m’n hoofd, ik heb te weinig tijd, het schuurt. Maar ik luisterde niet naar dat gevoel. Ik luisterde naar dat stemmetje.
En toen stond ik daar. Voor de zaal. Ik begon. En na anderhalve minuut was ik de draad kwijt. Blackout. Precies datgene waar ik eigenlijk bang voor was.
En dat was pijnlijk.. Maar ook een perfect voorbeeld van waar deze aflevering over gaat. Want dit is zelfreflectie in het echt. Niet in theorie. Niet achteraf met een kop thee en een notitieboekje. Maar midden in het moment zien:
Ik heb niet geluisterd naar mijn gevoel. Ik heb geloofd dat het perfect moest. En nu krijg ik de rekening.
En wat er daarna gebeurde is misschien nog interessanter: ik heb het gewoon gedeeld met de zaal. Ik heb er niet omheen gedraaid. En toen werd het juist echt. Toen voelde het menselijk. Toen werd de training beter, omdat ik stopte met doen alsof.
Waarom zelfreflectie zo moeilijk is
Het lastige aan zelfreflectie is niet dat de vragen ingewikkeld zijn. Het lastige is dat het soms betekent dat je moet toegeven dat je verhaal niet klopt.
En wij mensen vinden het heerlijk om gelijk te hebben. Gelijk hebben betekent namelijk: niks veranderen.
En veranderen kost energie.
Dus je brein verzint liever een verhaal dat logisch klinkt, dan dat het eerlijk is.
En dat is precies waarom zelfreflectie soms confronterend voelt. Niet omdat je dan “fout” bent, maar omdat je ineens ziet dat je jarenlang op autopilot hebt geleefd in bepaalde overtuigingen. Overtuigingen die ooit zijn ontstaan, vaak heel vroeg, vaak heel onbewust, en die je nooit meer hebt gecheckt.
De drie vragen die alles simpeler maken
Ik geef in de aflevering een paar simpele reflectievragen die je overal op kunt toepassen. Niet als trucje, maar als terugkeer naar helderheid.
Klopt het wat ik denk?
Vind ik dit echt? Of heb ik het overgenomen?
Laat ik ook zien wat ik zeg?
En dit kun je letterlijk op alles plakken: werk, relatie, opvoeding, sport, gezondheid, grenzen, communicatie.
Niet om jezelf te verbeteren. Maar om jezelf te leren kennen.
Korte oefening: terug naar dat moment
Aan het einde doen we een oefening die je meteen kunt toepassen. Je gaat terug naar een moment waarin je geraakt werd. Een discussie, een opmerking, iets wat bleef hangen en je stelt jezelf een eerlijke vraag:
Zou het kunnen dat ik het anders geinterpreteerd heb dan het bedoeld was?
En als dat zo is: denk ik er nu nog steeds hetzelfde over?
Het gaat niet om jezelf klein maken. Het gaat niet om de ander vrijpleiten. Het gaat om iets veel simpeler: ruimte maken in je hoofd. Zodat je niet vast blijft zitten in één interpretatie alsof dat de werkelijkheid is.
Luister de aflevering
En als je ’m hebt geluisterd: pak één situatie van de afgelopen week waarin je iets dacht, iets vond, of iets zei. En stel jezelf gewoon één keer die vraag.
Zelfreflectie is niet zwaar. Het is een check-in met jezelf, precies op het moment dat je merkt dat je weer automatisch iets gelooft. Want die eerste gedachte komt toch wel, bij iedereen. Maar de vrijheid zit ’m in de vraag daarna: klopt het eigenlijk wel wat ik denk? En als het niet klopt, hoef je er ook niet langer naar te leven.
Volledig transcript (opgedeeld per thema)
Onderstaand transcript is woordelijk uitgeschreven. Herhalingen horen bij gesproken taal en zijn bewust niet opgeschoond. Dit deel is vooral bedoeld om terug te lezen, te herkennen of specifieke stukken opnieuw te vinden.
Wat is zelfreflectie eigenlijk?
Welkom bij alweer de zevende aflevering van de Adem en Rust podcast. Leuk dat je weer luistert, misschien kijk je zelfs al mee. Beide is natuurlijk helemaal prima. En we gaan het vandaag hebben over een onderwerp wat mij echt aan het hart gaat. Ik weet niet waarom, maar ik vind het gewoon ontzettend interessant. En dat is eigenlijk vooral omdat het…
voor mij de afgelopen tien jaar echt ontzettend veel veranderd heeft. Adem heeft me natuurlijk heel veel veranderd, heeft heel veel voor mij veranderd. Ik heb natuurlijk al best wel wat over verteld. Maar vooral dit onderwerp, en we gaan het vandaag hebben over zelfreflectie, heeft voor mij wel echt de hele manier waarop ik kijk naar het leven, maar ook mijn eigen gedachten niet meer zo voor waarheid aannem.
heeft dat wel echt veranderd. Nou, waar gaan we het vandaag over hebben? Een aantal punten. gaan dadelijk sowieso weer beginnen met een quote. Het begint wel beetje de standaard te worden. denk ook dat het daar wel leuk is om dat er gewoon in te houden. Wij gaan zo over gaan hebben is, doe jij zelf wat je zegt? Wat is zelfreflectie? We gaan een aantal vragen, verdiepende vragen…
onderzoeken die je kan gebruiken om op jezelf te reflecteren. Waarom zelfreflectie vaak zo moeilijk is. We gaan een korte oefening doen. hoe je dit, daarin bespreken we dan ook gelijk, hoe je dit het beste eigenlijk kan toepassen in het dagelijks leven. En je hoeft hier dus niet heel de dag mee bezig te zijn. Laat ik dat alvast verklappen. Dat is absoluut niet nodig, maar het is wel…
Bijzonder nuttig, bijzonder interessant om ze nu en dan even op je eigen doen en laten. Dat vind ik niet zo heel erg bijzonder. Maar vooral wat je denkt te reflecteren.
De quote waar ik mee zou willen beginnen is dan ook eigenlijk dat echte verandering pas begint wanneer je oprecht eerlijk bent tegenover jezelf. Want in heel veel gevallen zijn we helemaal niet eerlijk tegen onszelf. Laat staan tegen de mensen over om ons heen. Vaak zeggen we wel, wat vind je belangrijk in een relatie bijvoorbeeld? Nou eerlijkheid staat bij heel veel mensen bovenaan.
Nou, dat gaat dan over eerlijkheid naar de ander. Maar hoe eerlijk ben je tegenover jezelf? Het gaat over z’n relfreflectie, dus we gaan het ook voornamelijk hebben over onszelf. Hoe eerlijk ben je nou tegenover jezelf? Want zeg je wel eens, ja, dat kan ik niet. Spreek je dat wel eens uit? Misschien ergens de afgelopen dag, afgelopen week. Misschien wel op werk of in het gezin. Ja, nee, dat moet jij maar doen, want dat kan ik niet. Ja, is dat zo?
oprecht? Of is het eigenlijk, ik wil het niet? Of misschien wel, ik durf het niet? En in veel gevallen is het het laatste. En daar gaan we het zo over hebben.
Want kan niet wordt heel vaak… of ik kan het… zo. Want ik kan het niet wordt heel vaak geplakt op het stukje… durf het eigenlijk niet. Is het hetzelfde? Nee, absoluut niet. Ik durf het niet omdat we iets spannend vinden of omdat we bang zijn om af te gaan. Dat is wat we allemaal weleens ervaren. Als je kijkt naar de angsten binnen…
10 aan grootste angsten binnen een Nederlandse samenleving staat op nummer 1 staat bijvoorbeeld Spinnen, angst voor Spinnen. En op nummer 2 staat al heel lang prominent spreekangst, podiumvrees, zelden. Dus niet voor een publiek durven staan, niet het podium durven te pakken.
Maar het kan ook wel zijn iets zeggen in een vergadering of jezelf voorstellen bij een cursus of een training. En dan wordt er vaak gezegd van ja, doe jij maar het zegje want dat kan ik niet, daar ben niet zo goed in. Ja, dat is natuurlijk gewoon larikoek. Want eigenlijk zou je dan moeten zeggen, doe jij maar dat zegje want dat vind ik een beetje spannend. En wat daar natuurlijk onder zit is, dat vind ik gewoon eng. Want ik ben bang dat mensen me dan, ja, wat…
of dat ik me verspreek of dat ik mijn woorden kwijtraak. Maar op moment dat je dan zegt, ik kan het niet, ben je dus niet eerlijk. Kijk, en dat je dan niet eerlijk bent tegenover de rest is niet zo interessant. Het gaat er vooral over dat je niet eerlijk bent tegenover jezelf. En daar gaat zelf reflectie over. Dat je niet gaat onderzoeken naar, misschien ook wel onderzoekt wat je denkt, maar ook voornamelijk…
Ik zei het verkeerd, dat je niet alleen onderzoekt wat je laat zien en wat je uitspreekt, maar dat je vooral onderzoekt wat je zelf denkt en of de gedrag er is in je hoofd, in je brein, omdat die eigenlijk wel kloppen.
“Ik kan het niet” versus “ik durf het niet”
Nou, dan laat ik beginnen door even om zelf te reflecteren. Een jaar geleden toen werd ik uitgenodigd door mijn vorige werkgever, Shell, om een…
een training te komen geven over, je raadt het al, zelfreflectie. En ze belde, ik kreeg op een donderdagmiddag geloof ik, kreeg ik een berichtje van iemand met wie ik ook binnensiel had gewerkt. En van HR. En die vroeg dat, van joh, zou je dat kunnen doen? Zou dat leuk vinden? Dus ik was gelijk heel enthousiast, want dit is gewoon een onderwerp waar ik eigenlijk wel heel veel over zou kunnen vertellen. Dus ik had al gelijk 100.000 ideeën, maar het mocht maar een half uurtje duren. Nou, oké, of een uurtje was het.
Toen dacht ik, ja, oké, dan maakt het helemaal niet uit. Want dat uur, klets ik wel vol. Dus ik was helemaal enthousiast. Toen zeiden ze wel, ja, het is wel vol rondewege boomsdag. Toen dacht nou, dat is wel kort. Maar ja, ik had zoiets van, hoef toch niks voor te bereiden. Want zelf reflectie kan ik wel met een tijdje over vol kletsen. Net als dat ik nu eigenlijk alweer zit te doen. En toen zei mijn vrouw, ja Jasper, maar wat ga je nou precies vertellen?
Zit er wel een beetje een logisch verhaal in dan? Zoiets was het, ze stelden zo’n Toen dacht ik, ja, misschien is het wel goed als ik beetje structuur heb. Dus toen had ik wat punten voor mezelf opgeschreven en toen ben ik het uiteindelijk helemaal gaan uitschrijven. En toen begon het bij mij al een beetje te vringen. Ik had heel weinig tijd, want dat weekend zat vrij vol en de eerste dagen na het weekend had ik al mijn afspraken voor adem- rust staan.
Dus ik had eigenlijk niet zo heel veel voorbereidings- en studeertijd daarvoor. Nou, toch geprobeerd om het een beetje in dat weekend vol te proppen. Maar ik kreeg dat uitgeschreven verhaal maar niet in mijn hoofd. Maar ik geloofde toch ook dat stemmetje in mijn achterhoofd van ja, maar als nou in losse pulse gaat doen, dan zou het zo maar kunnen zijn dat je een beetje van de hak op de tak vliegt. Dat weet ik wel ook van mezelf dat ik dat kan
Maar ja, het is toch wel beter om dit wat ik nu heb uitgeschreven, waar ik tijd in heb gestopt, om dat te bespeleren. Dat moet gewoon even in het kopje.
Eigenlijk merkte ik al dat dat niet helemaal… Ja, het zat er niet in. Ik heb het toen zelfs ochtends nog een keertje staan beoefenen. Ik merkte eigenlijk al van… Het schuurde en ik miste steeds bruggetjes. Ik miste tijds de haakjes. Dus ik ging naar naartoe, zaten op woensdagochtend naar de Shell. ik was niet heel zenuwachtig. Dat viel gelukkig wel mee. Dat overigens ook wel eens anders geweest. Ik heb wel eens een keer een blackout gehad.
Tijdens een presentatie die ik niet had voorbereid. En daarna kreeg ik juist best wel last van spreekangst. En ik dacht ja dat mag me niet meer gebeuren. dat was dan ook eigenlijk mijn grootste angst. Het maakt me niet zo heel erg uit wat mensen van me vinden, maar een blackout op een podium, dat vond ik echt heel erg. Vond ik op dat moment ook heel erg. Maar ik had nu ook wel zoiets van, ja als ik mijn verhaal kwijtraak dan doe ik het wel in de losse pols.
Nou, ik ging naar de Shell en we eerst nog even lunchen met z’n drieën. En toen vroeg die dame aan me, en zit het goed in je hoofd? Ik zei ja, ja, wel redelijk. En eigenlijk dacht ik, nou, nee. ben helemaal benieuwd hoe dit gaat lopen. Nu klinkt het alsof ik het niet serieus neem, maar ik nam het echt ontzettend serieus. Want je wordt toch wel uitgenodigd en dat hangt niet alleen mijn naam aan.
Dus nee, ik nam het ontzettend serieus. Maar ja, het was op dat moment gewoon even niet anders. Dus, ik stond daar voor de zaal en ik begon. En na anderhalve minuut miste ik een bruggetje in mijn eigen verhaal wat ik had opgeschreven. En ik was totaal de draad kwijt. Ja, daar stond ik dan. Hetgeen waar ik juist bang voor was, het enige waar ik eigenlijk bang voor was, een blackout krijgen. Ja, daar stond ik weer.
dat was wel even lastig, maar het gaf me wel gelijk de mogelijkheid om eens even goed om mezelf te reflecteren. Dus ik heb het gewoon gelijk gedeeld met iedereen. Begrijp ik en zeg ik van nou, dit is dus wel echt een prachtig zelfreflectiemoment. Want… Toen ik het uitgenodigd wou ik het allemaal uit de Los Post doen, had ik er heel veel zin in.
Dat ego stemmetje in mijn hoofd die zei van, er moet een goede structuur in zitten, een goede opbouw, dat is wat mensen verwachten. Dan is het duidelijker. Ben ik het helemaal gaan opschrijven? Ik voelde al bij mezelf, ik krijg het niet lekker in mijn hoofd, ik heb er niet genoeg tijd voor. Dat is al een stukje reflekterend op mezelf, maar dat ego stemmetje dat bleef maar. Ja, maar dat is wel beter. Dus gaan we het toch maar het stuk uit het hoofd doen.
eigenlijk wist ik het zit er niet in. daar heb ik dus eventjes op gereflecteerd tijdens die… terwijl ik daar op podium stond en dat vonden mensen heel mooi. Want ik luisterde dus totaal niet naar mijn gevoel. Ik liet het ego stemmetje in mijn brein, liet ik het overnemen. Ja waardoor ik dus uiteindelijk met een bek voelde dan de eindigte.
tijdens een bespreking over zelfreflectie. Dus dat was heel erg, erg, nou ja, uiteindelijk wel komisch. En ik daar mooie reacties op gehad, want ik ben daar dan gewoon net een losse pols gaan doen. En dat werkt een stuk beter. Want dan is het ook gewoon veel leuker om naar te luisteren. Want als ik nu iets ga zitten voorlezen, dan wordt het heel monotoon en dan is de hele emotie eigenlijk uit het verhaal. En dat is ook als je op het podium staat…
echt zo ingestudeerd dat het een soort riedeltje wordt. Ja, dat is gewoon niet leuk om te kijken.
Doe jij wat je zegt dat je belangrijk vindt?
Maar dat is voor een andere aflevering. Ja, en dan is het wel interessant, want doe jij altijd wat je zegt. En vooral laat jij zien wat je uitdraagt. En dat kunnen al voorbeelden zijn. In beboor voorbeeld, misschien heb je wel kinderen. Misschien wel met smartphones. Dat natuurlijk wel een hot topic tegenwoordig.
dat kinderen niet te veel schermtijd moeten hebben, daar ben overigens ook zeer zeker een voorstander van. En misschien zeg je nou ook wel tegen je kinderen van, niet aan tafel met je telefoon. niet meer dan, niet na het eten met je telefoon. Of niet voor het eten met telefoon. Of niet meer dan zoveel uur. Maar wat doe je zelf? Hoeveel schermtijd heb je dan zelf?
Heb jij je telefoon nooit in de hand terwijl je aan de etafel zit? Of misschien op de bank, of… Sorry. Wat je als praat thuis ook is. Maar hetgeen wat je uitdraagt, hetgeen wat je zegt en hetgeen wat je denkt, is dat ook wat je zelf laat zien. En dat kan bijvoorbeeld ook zo zijn… En hier strukken hoor ik zelf namelijk ook mee. Ik heb een dochtertje van twee, een jaar en twee maanden. Nou, die heeft gelukkig nog geen telefoon.
Maar ze vindt het wel een heel interessant apparaat. En waarom vindt ze het een interessant apparaat? Omdat papa en mama dat ding gebruiken. Ik gebruik mijn telefoon vrij veel voor werk. Dus ik heb ook een vrij hoge schermtijd op die iPhone. Maar ik vind dat best wel lastig. Want ik vind mezelf daar ook best wel een beetje hypocriet in. Want ik heb wel zoiets van ja, wil mijn dochter eigenlijk niet voor de veertiende aan een telefoon. Misschien wel terwijl ik zestiende. We even kijken.
op school loopt natuurlijk, want als hele klas zo’n ding heeft en jij als enige niet, dat kan ook niet. Dan ga je ook iets missen, dan je misschien hebben gepest, dat wil je natuurlijk sowieso voorkomen. Maar ja, probeer dat wel zo lang mogelijk uit te stellen, zodat zij zo lang mogelijk kind is. Maar ja, aan andere kant zit ik zelf wel met dat ding in mijn hand. En dan zeg ik wel, ja, het is voor werk. En dat is ook zo, want dan gebruik ik een privé niet meer zo heel veel, omdat ik hem wel zoveel voor werk nodig heb. Maar ja, dat is wel…
Reflecteren ze op mezelf is dat best wel een lastig onderwerp. En zo ook met eten of met snoepen. Want misschien zeg je wel een tegen je kinderen of tegen je partner, of tegen mensen om je heen, ja je zou gezonder moeten eten. En hoe is dat dan voor jezelf? Is dat ook wat je laat zien? Eet je zelf ook geen koekjes en snopjes? En doe je ook niet even bij het benzine station of even een snikker naar binnen douwen?
Of bij de lunch, op je werk, op kantoor. Toch nog even een kroketje, omdat iedereen dat nam. Ja, en dan is het best wel interessant, van ja, wat zeg je tegen de ander, maar vooral wat doe je zelf, wat laat je zelf zien? En hoe denk je daar zelf over? En dat is ook met luieren op de bank of televisie kijken. Schermtijd. Misschien als je kinderen uit school komen en…
Het kan best een drukke dag zijn geweest, veel prikkels, nou willen ze even luier op de bank. Ik weet van klanten dat ouders daar wel eens wat van vinden. Klanten zijn volwassen geworden. Ik weet van klanten die dan in het verleden wel van hun ouders horen van ⁓ ligt je weer op de bank? Ligt je nou een beetje luid te zijn? Moet je niet even wat nuttigs gaan doen?
Dat kunnen uitspraken zijn die je misschien wel tegen kinderen zegt. Is daar iets mis mee? Nou, niet per se, maar het heeft wel altijd consequenties. En helemaal los daarvan, ligt je zelf dan nooit op de bank. Want als dat zo is, kan je bank net zo goed wegdoen. Dat is misschien een beetje zwart-wit geslagen, maar daar hou ik af en toe wel van. Maar ja, als je vindt dat je kinderen niet op de bank mogen liggen na een lange dag op school, misschien hebben ze ook nog wel huiswerk.
Wat doe je zelf als je thuis komt van het werk? En dat is heel interessant om daarop te reflecteren voor jezelf.
Zelfreflectie in werk en leiderschap
En dit zijn een beetje voorbeelden met kinderen, maar dit is natuurlijk ook gewoon met je partner of met collega’s. En daar gaan we het zo zeker ook nog verder over hebben. Want wat is zelfreflectie nou precies? Nou, voor mij is zelfreflectie dat je communiceert met jezelf.
En dan vooral dat je communiceert met je eigen gedachten. Want we denken allemaal ontzettend veel. We hebben duizenden gedachten per dag. Ik heb geen idee hoeveel ik had kunnen opzoeken. Heb ik niet gedaan. Maar… We denken vaak dat we daar geen invloed op hebben. Die gedachten komen gewoon op. Bloep. Als een soort zeebelletje of zo. Of als een walletje wat langskomt.
En daar hoeven we alleen maar naar te luisteren. Daar dienen we naar te luisteren. Of we zijn zelfs die gedachten. Dat hoor ik ook nog wel eens. Maar dat is niet waar. En op moment dat je dan zo’n gedachte hebt, een overtuiging van die… Even een voorbeeld nemen.
Nou, even een voorbeeld neemend. Hij zou niet zoveel op zijn telefoon moeten zetten. oké. Waar komt die gedachte vandaan?
…zou je jezelf kunnen vragen. Waarom heb ik de overtuiging dat die persoon niet zoveel op zijn telefoon zou moeten zitten? En vind ik dat echt? Of… …is dat gewoon iets wat ik een keer heb opgepikt en waar ik een eigen verhaal van maak?
Dan zou je jezelf dus ook de vraag kunnen stellen, klopt het dan wel wat? denk, zou die persoon echt niet zoveel zijn telefoon moeten zitten? Misschien is die persoon wel op zijn voor zijn telefoon, misschien zit die telefoon… Misschien zit die telefoon… Ik neem dit maar even uit. Misschien zit die persoon wel iets heel erg nuttigs te doen op zijn telefoon. We denken natuurlijk altijd dat we iemand zien zitten met een telefoon in zijn hand dat ze op social media zitten.
of een filmpje zit te kijken. Misschien is die persoon wel aan het werk. Het zou zomaar kunnen.
En wat laat je dan zelf zien? Zie je dan zelf ook minder met je telefoon in de hand of vind je alleen dat andere mensen dat zouden moeten doen? Dat andere mensen minder met hun telefoon in de hand zouden moeten zitten. Maar hoe is dat dan voor jezelf? Wat vind je over jezelf? Vind je dan ook dat je minder met je telefoon…
Vind je dan zelf ook dat je minder met je telefoon in hand zou moeten zitten? Of is het bij jou gedoogd? Is het bij jou wel oké? Omdat je het voor werk doet.
Guilty. Maar ik vind namelijk ook niets van anderen. Omdat ik daarop zelf gereflecteerd heb. En ben je dan zelf het voorbeeld dat je denkt dat je bent? En dus wanneer je dat tegen anderen zegt… Klopt het voorbeeld dan je laat zien met wat je vertelt? Dus wat je laat zien, klopt dat met wat je zegt en doet en denkt?
Nu in… En als je het dan hebt over verdiepende reflectiefragen, dan kan je beginnen met deze drie hele simpele vragen. Laten we een voorbeeld nemen. Misschien dat je wel leidinggevende bent van een afdeling of op werk. En je hebt mensen die onder je lopen. Dat ik niet zo’n mooie uitspraak.
maar mensen met wie je werkt. En vanuit de bedrijfspolicy is het zo dat als leidinggevende vind je natuurlijk eigenlijk dat je… Oké, dan knip dat stukje van de bedrijfspolicy er maar even uit. Ik begin even overnieuw. Laten we even een voorbeeld nemen waar we dan gelijk een beetje op kunnen reflecteren. En in je werk bijvoorbeeld. Misschien heb je wel een leidinggevende functie en heb je mensen die voor je werken.
En je vindt natuurlijk dat je als goede leidinggevende, vind je natuurlijk dat je wil weten op de hoogte moet zijn van wat er bij personeel speelt. Want een personeel wat lekker in zijn vel zit, die werkt altijd beter als personeel wat niet zo lekker in zijn vel zit.
dan vertel je tegen je personeel, als voorbeeld, misschien vertel je dan wel, dus misschien vertel je dan wel tegen je personeel, als er jou iets speelt, dan kan je altijd bij mij terecht. Dan kan je dat altijd met me delen. Als je teveel werkdruk hebt, wanneer er iets gebeurt in je thuissituatie, wanneer je even niet lekker in je vel zit of slecht geslapen hebt, laat het me gewoon weten, dan weet ik dat. Ik ben daar voor je. Nou, dat zijn natuurlijk hele mooie woorden, maar…
Doe je dat zelf ook?
En doe je dat dan zelf ook? Wanneer je dat soort mooie woorden uitspreekt, maar je deelt zelf nooit iets kwetsbaars, voelen mensen zich dan uitgenodigd? En klopt het dan eigenlijk wat je zegt? Want je kan wel zeggen van nou, je kan altijd bij mij terecht en wanneer je er niet lekker in je vel zit, maar wanneer je zelf te veel werkdruk ervaart of wanneer er zelf iets gebeurt bij jou thuis,
dan zien mensen dat ook aan je. En, wanneer je daar dan zelf niks over deelt, dan klopt het niet van wat je zegt met wat je laat zien. Pas als die twee werelden bij elkaar zijn, wanneer het, ja, wanneer dat in balans is.
Ja, er is een voice for me, maar ik ben er ook wel…
pas wanneer wat je zegt en pas wanneer wat je doet bij elkaar komt, dan…
In zo’n… Pas wanneer je zegt wat je doet.
Pas… Zo, nu ben ik het helemaal kwijt.
Pas wanneer je… Pas wanneer je… Zo.
Pas wanneer wat je zegt en wat je laat zien bij elkaar komt, klopt het. En dan voelen mensen zich ook uitgenodigd. Maar…
Als dat niet is wat je laat zien, klopt het dan wel wat je zegt? Klopt het dan ook wel dat je echt oprecht vindt dat mensen bij je zouden moeten komen? Of heb je eigenlijk de onderliggende overtuiging dat mensen hun privéproblemen lekker thuis moeten laten? En dat ze het op werk niet moeten laten zien? Dat ze gewoon lekker daar overheen moeten stappen, even lekker achter je moeten knallen en dan thuis maar weer lekker verder in hun ellende gaan zitten? Dat kan natuurlijk.
Maar als dat is wat je denkt, maar je gaat iets anders vertellen en je laat iets anders zien, mensen voelen dat altijd.
Wat zelfreflectie echt is (communicatie met jezelf)
Want dan voelen ze zich nooit uitgenodigd om echt bij je te delen. Om echt bij je te komen met wanneer er iets speelt.
En dan kan je jezelf ook de vraag stellen, klopt het dan wel wat ik denk? Vind ik dan eigenlijk echt dat mensen bij mij zouden moeten komen? Ja of nee? Klopt het dat ik denk dat mensen hun problemen thuis moeten laten? Ja of nee?
Nee, beide is natuurlijk prima. Het gaat niet over goed of fout. Het gaat vooral over… Het gaat helemaal niet over goed of fout. Het gaat er ook niet over dat het per se moet veranderen. Nee, het gaat er vooral over dat je inzicht krijgt in je eigen verhaal, in je eigen overtuiging. In hetgeen wat jij dus vindt, wat jij belangrijk vindt, waar je voor staat. Want dat is voor ons niet altijd helemaal duidelijk. Voor onszelf moet ik dan zeggen. Dus voor onszelf is dat niet altijd helemaal duidelijk.
En dan kan je ook jezelf de vraag stellen, oké, ik vind dus dat schijnbaar dat mensen hun privézaken en werk gescheiden moeten houden en dus dat ze lekker de ellende thuis moeten laten. En dan kan je jezelf dus ook de vraag stellen, waarom vind ik dat dan? Waarom vind ik het belangrijk dat mensen hun ellende thuis laten? Of laten we even, privézaken thuis laten en werk en privé gescheiden houden.
Nou, misschien is dat wel omdat je vorige leidinggevende dat zei. Of je huidige leidinggevende. Misschien is het wel omdat je vader dat vroeger tegen je zei. En dan kan je jezelf dus ook weer de vraag stellen, oké, maar vind ik dat dan nog steeds? Want ik ben gegroeid, de wereld is veranderd, vind ik nog steeds?
dat mensen, werk en privé, dusdanige scheiden houden dat ze hun ellende thuis laten. Wederom, het gaat niet over goed of fout, het gaat niet over veranderen. Maar het gaat er wel over dat je oprecht die dialoog hebt met jezelf over je eigen overtuigingen. En op moment dat je op die manier met jezelf gaat communiceren, dit hoeft natuurlijk niet hardop, ik doe het even hardop en dan hoor je het niet, maar dit kan ook gewoon van binnen, je kan het ook opschrijven voor jezelf.
Ja, dan ga je leren. En dan gaat het er niet eens over dat je per se erachter komt waar jouw overtuigingen vandaan komen. Het gaat er vooral over dat je bij jezelf te raden slaat of dat het nog steeds voor jou werkt. Of dat je er misschien oprecht anders in gelooft inmiddels.
En dat je misschien dus wel de overtuigingen van een ander denkt. Want als jouw vader vroeger tegen werk in privé moet je gescheiden houden. En hij heeft dat een paar keer tegen je benoemd. Dan kan het zomaar zo zijn dat je dat over hebt genomen. En wiens overtuigingen ben je dan op dit moment aan het denken, uitspreken en laten zien. Die van jezelf, die van je vader dan. Of misschien van je leidinggevende.
En dat is waar voor mij zelfreflectie eigenlijk over gaat.
Zijn dit mijn overtuigingen… of die van iemand anders?
Dat je bij jezelf te raden gaat van joh, klopt het nou eigenlijk wel wat ik denk? En zo ja of de nee, is het dan nog steeds zo? Waar komt het vandaan? En kijk ik er nog steeds hetzelfde naar? Of is het op dit moment anders? Nou, in het moment dat je dan jezelf die vragen durft te stellen, dan verandert…
En dan zou je ook merken dat, wanneer je dan vroeger tegen mensen zei van, kan jij dat doen, want ik ben daar niet zo goed in, dat je dan bij jezelf te achter komt van, wacht even, ik zei altijd tegen anderen, maar ook vooral tegen mezelf, ik ben er niet zo goed in, maar eigenlijk is het, ik durf het niet. En dan is de aanpak ervan, als dat al is wat je wil, is totaal anders.
En dan ga je jezelf echt op een dieper niveau leren kennen. En als je dat dan wil veranderen, stel je voor dat je dan wel een keer… Nou ja, dat je een keer van die angst af wil, wat het dan ook is, wat je dan ook tegenhoudt… Dan kan je daar ook veel gerichter op sturen. Want, wanneer jij ergens bang voor bent, maar jezelf wijsmaakt dat je het niet kan… Dan wordt het heel lastig om dat te leren, omdat je het verkeerde aan het doen bent.
Ja, en waarom is het dan zo moeilijk om van die… Ja, en waarom is het dan zo moeilijk? Nou kijk, veel van wat we denken, onze overtuigingen, die… Ja, die kennen, die hebben we al heel lang. En vaak al vanuit de kindertijd. In de kindertijd, voor ons zevende levensjaar, nemen we al ontzettend veel op. Krijgen we al ontzettend veel informatie binnen en ook onze overtuigingen.
En dat kunnen positieve overtuigingen zijn, maar het kunnen ook dus beperkende overtuigingen zijn. En die beperkende overtuigingen, die helpen je niet allemaal, niet altijd. Nou, zit een beetje te boeren.
En die overtuigingen zitten gewoon ingesleten. En dat kunnen kleine dingetjes zijn die niet zo heel erg belangrijk zijn. Maar dat kunnen ook hele grote dingen zijn. En kleine dingetjes zijn al van… Ik mag geen korte broek aan naar kantoor. Want dat is niet oké. De vaat moet altijd opgeruimd zijn in de ochtend.
Het gras mag nooit te lang zijn. Dat zijn allemaal van die hele kleine dingetjes… …die je wel heel lang in beweging kunnen houden. En zeker bijvoorbeeld zo’n eerste van… …ja, naar kantoor mag je geen korte broek aan. Ja, waar staat dat? Er staat niet een bord… Voor de meeste kantoorgebouwen staat geen bord met verboden voor korte broeken. En dat is iets wat we zijn geloof om, dat we dat tegen elkaar vertellen.
50 of 100 jaar of 150 jaar geleden heeft iemand dat eens keer bedacht van als je naar kantoor gaat dan moet je naar Langebroek aan. Iemand vond dat belangrijk. Hartstikke goed. Ik zeg niet dat het goed of fout is. Maar die heeft dat weer doorgezegd. En toen zeiden mensen daarnaast ook, ja dat is belangrijk. Naar kantoor geen Langebroek aan. Nou en zo is dat eigenlijk een beetje uitgezummeerd. En op kantoor zie je geen man in een Korte Broek staan. Maar ja, is dat nog steeds?
wat je zelf ook vindt. Of is dat een gedachte die je van een ander hebt overgenomen? Want misschien kwam je wel stage lopen ergens en zei je leidinggevende direct, het eerste wat die tegen je zei, ik ben John en in dit kantoor draag ik geen korte broeken. Ja, kan natuurlijk. Nou, wat neem je dan over? Nou ja, ik ben Piet en ik draag ook geen korte broeken op kantoor. Ja, ik ben natuurlijk geen Piet, maar je begrijpt wat ik bedoel, hoop ik.
En dan kan je jezelf dus de vraag stellen, vind ik echt dat je op kantoor geen korte broek mag hebben, mag dragen. Of is het nu al nou 20, 25 of misschien wel 20, 30 als je deze podcast luistert. Ik hoop wel dat die eerder online komt trouwens. Best normaal om ook naar kantoor een korte broek te dragen.
Het gaat er niet over wat anderen vinden, het gaat er vooral over wat je daar zelf van vindt. Zonder het verhaal van die anderen. Dat is waar zelfreflectie over gaat. Het heet ook zelf, dus jou, mij, reflectie. Niet reflectie op wat anderen vinden. Dat is nou helemaal niet interessant. Dan gaan we overigens ook zeker nog een aflevering over maken. Zoveel ideeën.
En zeker wanneer die ideeën, die verhalen, die overtuigingen al vanuit de kindertijd die je in de kindertijd hebt opgepikt, dan zitten die gewoon helemaal ingesleten. Dat zijn stemmetjes en verhaaltjes die je al honderden, duizenden, honderdduizenden keren hebt gehoord. Dus waarvan je dan ook wel heel erg overtuigd bent dat dat de waarheid is. En daarom is het soms hartnäkker om… Nou, hartnäkker is misschien niet eens het goede woord…
Maar kan het soms confronterend zijn om daar eens objectief echt de vragen naar te stellen. Om jezelf daar eens in te onderzoeken. Jezelf tegemoet te komen. Want niet alles wat je denkt is de waarheid. En dat kan soms best wel confronterend zijn. Zeker ook omdat we…
het meeste, het grootste deel van ons leven eigenlijk bouwen om het geen wat we denken. Maar ja, als het geen wat je denkt niet altijd klopt, en ik denk dat dat echt in heel veel gevallen zo is, bij alle mensen, dus dit is niet alleen specifiek bij jou, maar om mezelf reflecterend, ik heb heel veel gedachten die echt niet kloppen.
En dat zeg ik dan ook gewoon tegen mezelf, dat reflecteer ik ook gewoon op bij mezelf. Nou, oké, dit idee of dit gezegde of de overtuiging die nu naar boven komt, dat is gewoon niet waar. Klopt gewoon niet. En ook dat is zelfreflectie. Als we eerlijk zijn, nou, oké, deze gedachte, ik weet niet waar het vandaan komt, leuk verzonnen, maar het is niet waar. Nou, en dan gaat dat ook weg. Als we eerlijk zijn.
Nee, het is ook gewoon… is dit dan ook gewoon lastig om…
Daarnaast hebben we ook gewoon ontzettend graag gelijk. We vinden het als mens gewoon heel fijn als we gelijk hebben. Want dan hoeven we ook niet te veranderen. hoeven we zelf niet in beweging te komen. Alleen wanneer je op jezelf gaat reflecteren, dan zou zomaar eens de uitkomst kunnen zijn dat de waarheid, dat de realiteit anders is dan dat je denkt dat het is. Dat het anders is dan dat jij zegt dat het is. Dat het anders is dan dat je laat zien dat het is.
En dat zou dan betekenen dat je zelf iets moet gaan veranderen. En dat kan heel confronterend zijn, want ook veranderen vinden we als mens over het algemeen niet zo leuk. En dat komt, ja, er zit een stukje in de evolutie, dat verandering kost heel veel energie.
En we zijn gewoon eigenlijk van nature energiebesparende wezens. Hoe minder energie we hoeven uit te geven, te spenderen, te gebruiken, op te maken, hoe fijner het is. Want dan is je overlevingskans gewoon groter. En daardoor is verandering eigenlijk iets wat we liever niet hebben.
Oefening: je interpretatie onderzoeken
Nou, we dan een korte oefening doen. Denk eventjes, ook wanneer je in de auto zit of op fiets zit of lekker aan wandelen bent, kan je dit gewoon doen. Denk even voor jezelf aan een moment. Een discussie bijvoorbeeld. In het verleden een discussie of iets waarin iemand je misschien wel gekwetst heeft. Iets wat je niet leuk vond.
Iets wat je nog bij staat. Kan in je gezin zijn, kan op werk zijn. En denk daar eens eventjes naar. Hou je ogen even open. Als je alleen zit te luisteren kan je ze eventjes sluiten. Als je de auto zit, alsjeblieft sluit je ogen niet. Anders heb ik niet gezegd dat dat wel moest. Maar denk even aan dat moment. Ga er eens even terug naar dat moment. Waar stond je of misschien zat je wel? Was het bij jou thuis of op je kantoor?
Wie stond er tegenover je? Zat je in een stoel? Stond er misschien wat thee of koffie voor je? En ga nu eens terug naar het stukje wat er dan op dat moment gezegd Misschien zei die andere iets wat je niet leuk vond om te horen. Misschien zei die andere iets wat je kwetsde, wat je pijn deed, wat jou emotioneerde.
En stel jezelf dan nu eens de vraag…
Zou de conclusie die ik toen trok, zou het anders kunnen zijn als ik op dat moment dacht?
kan het zo zijn dat die persoon iets anders bedoelde als ik heb geïnterpreteerd.
En als dat zo is, denk ik er dan nog steeds hetzelfde over.
Of is het zo dat nu ik erop terugkijk, ik er ook anders over nadenk? Of is het zo dat nu ik er anders op terugkijk, ik er ook anders over denk? En dat de situatie dat wat er werd gezegd misschien anders is dan dat ik het heb geïnterpreteerd.
En het gaat er dus niet over dat daar een ja of een nee uitkomt. Het gaat er vooral over dat je in zo’n discussie op zo’n moment eventjes op jezelf reflecteert. Kan ik het anders hebben geïnterpreteerd? Als dat die persoon het bedoelde.
In veel gevallen is het wel een ja. Niet altijd natuurlijk, maar in veel gevallen is het wel een ja. En zeker als je er dan op dit moment anders op terugkijkt, dan is dat een fantastisch moment van zelfreflectie. Nou, dit kan je eigenlijk in heel veel situaties doen. Ontzettend veel situaties. Misschien wel een beoordelingsgesprek op werk bijvoorbeeld dat je had…
Vanaf beide kanten. Het kan zijn dat jij het beoordelingssprek voerde als leidinggevende. Het kan zijn dat je dit deed als werknemer. Beide prima. Misschien was het een beetje verhit. Misschien voelde je je niet gehoord. Ook daar kan je op reflecteren. Gewoon door jezelf de vraag te stellen van… Kan die andere persoon het anders bedoeld hebben… …als dat ik het interpreteerde? En kan die persoon…
het anders geïnterpreteerd hebben als dat ik het eigenlijk bedoelde.
Want heb ik echt gezegd wat ik dacht?
En vind ik dat ook echt? De woorden die ik heb uitgesproken zijn dat ook de woorden die ik denk.
En vind ik dat ook echt? Klopt die gedachte? Klopt die overtuiging ook echt? Ben ik het daar nog steeds mee eens? Of denk ik daar anders over?
Het gaat er niet over dat alles verandert. Het gaat niet over goed of niet goed. Het gaat niet over ja of nee. Het gaat er vooral over dat je het eens bent met wat je denkt. Dat jouw gedachten kloppen. En dat is waar een zelfreflectie over gaat. Jezelf, de sterkste vraag daarin is dan ook… Klopt het wat ik denk? Kloppen mijn gedachten?
De kernvraag om mee af te sluiten
En je leert jezelf pas echt kennen als je die vraag aan jezelf durft te stellen. Nou, daar wou ik deze podcast zo mee gaan afsluiten. Onthoud die laatste zin. Als je iets onthoudt van deze podcast aflevering, dan laat het dan die zin zijn. Klopt het wel, denk. En stel jezelf die vraag gewoon eens. Wanneer je ergens tegenaan loopt, in een overtuiging of een discussie.
En je loopt boos weg. Stel jezelf eens de vraag, klopt het wat ik nu denk? Ook als je misschien wel denkt, nou wat een lul is dat? Of hij begrijpt mij echt niet, hij ziet me niet, hij is egoïstisch. Klopt dat echt? Is hij echt egoïstisch? Is hij echt een lul? Het is heel context afhankelijk natuurlijk. Maar dit is onwijs interessant.
om lekker mee aan slag te gaan. En dit is natuurlijk heel context afhankelijk, maar het is onwijs interessant om voor jezelf mee aan slag te gaan.
Nou, ik weet zeker dat je hier veel aan hebt gehad. Leuk dat je weer luisterde. Als je hiermee aan de slag wil, dan kan je dat gewoon lekker doen. Eigenlijk aan hand van de vragen die ik je net aangaf. Als je hier keertje samen mee aan slag wil, dan mag dat natuurlijk ook. Dan ben je van harte welkom. Kijk dan op mijn website www.ademherust.nl. Via de contactpagina kan je een gratis kennismaakingsgesprekken inplannen. En dan kunnen we samen onderzoeken hoe zelfreflectie en daarbij natuurlijk ook ademen.
coaching jou verder kan helpen in het leven zodat je er nog meer uit kan halen. Nou, ik wens je voor nu in ieder geval een prachtige dag en tot de volgende aflevering. Doeg!
Waar wil je nu verder kijken?
Misschien heeft dit verhaal iets geraakt. Misschien ook maar een deel ervan. Maar als je hier tot onderaan bent gekomen, is het logisch dat je je afvraagt waar je nu verder kunt.
Verder luisteren
Als mijn verhaal je aanspreekt, is het vaak helpend om het niet bij één aflevering te laten.
In de volgende aflevering ga ik verder in op het thema gewoontes veranderen. Ik leg je uit waarom veel mensen het totaal verkeerd aanpakken, en hoe je ervoor zorgt dat je wel structureel je doelen behaalt. Zelfs, zonder motivatie.
👉 Luister verder met de volgende aflevering van de Adem en Rust Podcast
Terug naar het overzicht
Misschien wil je eerst wat meer overzicht.
Zien hoe dit verhaal past binnen een groter geheel.
Ik heb alle thema’s rond ademhaling, stress, slaap en herstel samengebracht op één plek, zodat je kunt kiezen waar je verder wilt lezen of luisteren.
Of wil je liever aan de slag met:
1-op-1 Coaching
Diep, persoonlijk en volledig afgestemd op jouw leven.
Voor ondernemers, leiders en ouders die veel dragen en klaar zijn met overleven.
Zelf aan de slag
Online trainingen en meditaties om in je eigen tempo met rust, adem en slaap te werken.
Zonder poespas, gewoon vanuit huis.
